احترام به گاو؛ کلید افزایش تولید شیر

تولید بیشتر، فقط در سایه آسایش دام
سودآوری یک گله زمانی به حداکثر می‌رسد که دام‌ها بتوانند حداکثر پتانسیل ژنتیکی خود را بروز دهند. این امر تنها زمانی محقق می‌شود که دام‌ها در شرایط آرام، قابل پیش‌بینی و بدون استرس زندگی و شیردوشی شوند. با صنعتی شدن دامداری‌ها، تمرکز بیش از حد بر افزایش تولید از طریق اصلاح نژاد و تغذیه، گاه باعث نادیده گرفتن یکی از مهم‌ترین عوامل تولید یعنی رفتار دام شده است. در چنین شرایطی، بخشی از هزینه خوراک باکیفیت و اسپرم‌های گران‌قیمت عملاً هدر می‌رود.

موضوع اصلی این نوشتار، استرس در گاوهای شیری و تأثیر مستقیم آن بر تولید شیر است.

نقش برخورد پرسنل در ایجاد یا کاهش استرس
محیط، کارکنان و حتی سایر گاوها همگی می‌توانند بر رفتار، مصرف خوراک و تولید شیر یک گاو اثرگذار باشند. اگرچه بسیاری از کارگران می‌دانند که باید با گاوها آرام برخورد کنند، اما اغلب از عوامل واقعی ایجاد ترس در دام آگاهی کافی ندارند.
با بزرگ‌تر شدن گله‌ها و افزایش تعداد پرسنل، ضرورت آموزش رفتارشناسی دام بیش از پیش احساس می‌شود. کارگران باید بدانند:
• حرکات ناگهانی انسان
• نزدیک شدن مستقیم به سر دام
• فریاد زدن یا استفاده از ابزارهای تنبیهی
همگی می‌توانند منجر به ترس و کاهش راندمان گاو شوند.
گاوها به‌صورت غریزی از موجودی که روی دو پا حرکت می‌کند می‌ترسند. این ترس در صورت برخورد نامناسب تشدید می‌شود.

شواهد علمی از تأثیر رفتار انسان بر تولید شیر
در یک تحقیق مشخص شد:
• تولید شیر گاوهایی که مورد ضربه یا تنبیه قرار می‌گیرند ۱۳ درصد کمتر از گاوهایی است که با آرامش هدایت می‌شوند.
• زمان ورود این گاوها به چال شیردوشی حدود دو برابر سایر دام‌هاست.

در مطالعه‌ای دیگر مشاهده شد:
• ضربان قلب گاوها هنگام شیردوشی توسط کارگر جایگزین افزایش می‌یابد.
• این افزایش استرس می‌تواند تولید شیر را تا یک کیلوگرم در هر وعده کاهش دهد.
• حتی دیدن فردی که قبلاً باعث ناراحتی دام شده، می‌تواند تولید شیر را تا ۱۰ درصد کاهش دهد؛ آن هم قبل از هرگونه تماس فیزیکی.
در چنین شرایطی، گاو در زمان آماده‌سازی پستان ناآرام‌تر است، بیشتر جابه‌جا می‌شود و آزادسازی شیر با تأخیر انجام می‌گیرد.

اصول صحیح برخورد با گاوها
برای کاهش استرس و افزایش تولید:
• با صدای آرام صحبت کنید.
• از حرکات ناگهانی بپرهیزید.
• اجازه دهید گاوها مسیر حرکت را خودشان تشخیص دهند.
• تماس فیزیکی را به حداقل رسانده یا بسیار ملایم انجام دهید.
• از ابزارهایی استفاده کنید که جریان حرکت گاوها را هدایت کند، نه مجبور.
برخورد انسان با دام باید همیشه مثبت و قابل پیش‌بینی باشد. حتی خاطره منفی گذشته می‌تواند در آینده تولید شیر را کاهش دهد.

روابط اجتماعی درون گله و تأثیر آن بر تولید شیر

اختلال در روابط اجتماعی گاوها می‌تواند باعث کاهش ۲.۵ تا ۵ درصدی تولید شیر شود. هرچه گاوهای یک گروه از نظر سن، جثه و وضعیت تولید به هم نزدیک‌تر باشند، تنش اجتماعی کمتر خواهد بود.
از آنجا که تولید شیر مستقیماً به:
• مصرف خوراک
• نوشیدن آب
• نشخوار
• زمان دراز کشیدن و استراحت
وابسته است، باید شرایط به‌گونه‌ای فراهم شود که همه گاوها دسترسی یکسان و بدون مزاحمت به این منابع داشته باشند.

گاوهای غالب و گاوهای مطیع
گاوهای غالب معمولاً مانع از خوراک خوردن، آب نوشیدن و استراحت گاوهای زیردست می‌شوند.
گاوهای زیر بیشتر شامل:
• گاوهای تازه‌زا
• تلیسه‌های شکم اول
• دام‌های تازه وارد به گله
هستند.

این رفتارهای غالب‌گرایانه به‌ویژه:
• بعد از ریختن خوراک تازه
• در راهروها و کوچه‌های باریک
شدت می‌یابد.

کاهش تولید شیر در گاوهای مطیع اغلب به دلیل:
• استرس محیطی
• تغییر جیره
• جابجایی مکرر
• ناتوانی در دسترسی به خوراک کافی
رخ می‌دهد.

در صورت نیاز به گروه‌بندی یا جابجایی دام‌ها، انتقال را به‌صورت گروهی و ترجیحاً در ساعات شب انجام دهید.

نقش صدا و بینایی در استرس گاو
گاوها نسبت به صدا بسیار حساس‌تر از انسان هستند. صداهای:
• ناگهانی
• متناوب
• ناشناخته
مانند کشیده شدن فلز روی فلز، استرس شدیدی ایجاد می‌کنند.

از نظر بینایی:
• گاوها میدان دیدی حدود ۳۰۰ درجه دارند.
• رنگ‌ها را تشخیص می‌دهند.
• موانعی که دید مستقیم را محدود می‌کنند، می‌توانند به کاهش استرس کمک نمایند.

همچنین گاوها حافظه قوی دارند. اگر عملی دردناک قرار است انجام شود:
• از لباس با رنگ متفاوت استفاده کنید.
• عملیات را در محلی غیر از جایگاه استراحت یا سالن شیردوشی انجام دهید.
استفاده از فریم یا نرده شیردوشی برای اقدامات درمانی، در آینده باعث ایجاد ترس و اختلال در شیردوشی خواهد شد.